Herdenkingen en vieringen

Sinds 23 februari 2017 wordt het Steenwijks Ontzet weer jaarlijks gevierd. Daarvoor vonden de vieringen om de 50 jaar plaats.

1881

Waarschijnlijk is het Ontzet in de eeuwen na 1581 wel regelmatig herdacht en gevierd, maar daarvan zijn geen bewijsstukken gevonden .Pas in 1881, bij de 300 jarigige gedenkdag van het Ontzet,  was het de Vereniging voor Volksvermaken onder voorzitterschap van Jan Hendrik Tromp Meesers die het Ontzet op de publieke agenda plaatste en er een herdenking en viering aan verbond. Ook werd er een speciaal boekwerkje uitgegeven, geschreven door Willem de Koning, Steenwijk verdedigd door Johan van den Kornput, 1580-1581.

Het feestprogramma op 23 februari 1881 bestond overdag uit een Parade van de stedelijke schutterij, een muziekuitvoering, een historische optocht met vijf hoplieden te paard, de magistyraat in twee rijtuigen, vertegenwoordigers uit de burgerij en de Staatse legeraanvoerder John Norrits. ’s Avonds was er een optocht met fakkellicht en verschiullende Tableaux Vivants op de Markt en het toneelstuk De herberg bij de Woldpoort of Steenwijk in 1581.

1931

Op 23 februari 1931, 350 jaar na het Ontzet,  werd op verschillende  openbare en particuliere gebouwen de vlag gehesen. ’s Avonds hield het fanfarekorps Crescendo bij fakkellicht een optocht door de straten van de stad om op de markt nog enkele vaderlandslievende liederen ten gehore te brengen. Honderden burgers waren hierbij aanwezig. Pas begin september werd een grote  feestelijke herdenking van het Ontzet georganiseerd, dat twee dagen duurde. De feestelijkheden  werden door oud-minister dr. J.Th. de Visser in de Clemenskerk ingeleid met een herdenkingsrede op 2 september. Vervolgens werd het landspel Houd Steenwijk van W.A. Camp uitgevoerd in Park Ramswoerthe.  Het koninklijk huis was vertegenwoordigd door Prins Hendrik. Op 3 september volgde een historische optocht met 275 gekostumeerde burgers.

Een van de onderdelen van het feest was de onthulling van een gedenksteen in de muur van De Rechter aan de Markt.

1981

In 1981, 400 jaar na het Ontzet, werd het Ontzet op grootste wijze herdacht en gevierd in een 10 dagen durend programma. Het programma opende op 30 april met herauten op de Markt, een ruiteroptocht en het lossen van vredesduiven en eindigde op 9 mei met dans, muziek en vuurwerk. Daar tussendoor vond een herdenkingsdienst plaats waren er kinder en volksspelen, fiets en wandeltochten, muziekbijeenkomsten, gezamenlijke maaltijden, theatervoorstellingen etc. Buurtverenigingen uit de stad en de omliggende dorpen organiseerden zelf activiteiten die door anderen bezocht konden worden. De ondernemers namen het cultureel muziekprogramma voor hun rekening. De verschillende activiteiten werden ´s avond via de lokale televisie uitgezonden en zo nog eens herbeleefd.

In de muur van de Rechter werden enkele regels van de plaatselijke dichter Jan van Harten onthuld.

2017

In 2017 hebben de Historische Vereniging Steenwijk, het Stadsmuseum Steenwijk en de Vereniging Bewoners Centrum Steenwijk het initiatief genomen om het Ontzet jaarlijks te vieren. Immers het Ontzet vormt een van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de stad.  De feestelijkheden bestonden in 2017 uit herdenkings en vieringsbijeenkomst in de Kleine Kerk. De nadruk lag er daarbij op de historische feiten weer eens helder te krijgen voor een een breed publiek. Na deze bijeenkomst volgde een fakkeltocht over de wallen van de Markt naar de Gasthuispoort en vervolgens tot de Oosterpoort en  dan terug naar de markt. Daar kregen de deelnemers een broodje wordt en een glas glùhwein. Vervolgens sprak Johan van den Kornput de proclamatie ´Steenwijk is vrij´ uit en werd de avond afgesloten door vuurwerk. In de weken vooraf had Johan van den Kornput basisscholen bezocht om de leerlingen te vertellen over het Ontzet. De kinderen konden deelnemen aan een kleurplatenwedstrijd. Ook zijn in zeven weken vooraf aan de 23ste februari zeven korte informatieve artikeltjes in de Steenwijker Courant verschenen als opwarmer voor de viering op 23 februari.


2018

‘Liefst een hele dag voor viering Steenwijks Ontzet’

Door Marianne Weegenaar op zaterdag 24 februari 2018 14:39

Voor burgemeester Rob Bats is het een uitgemaakte zaak: het Ontzet van Steenwijk dient elk jaar gevierd te worden. Dominee Bob Haanstra deed daar vrijdagavond tijdens de tweede editie van deze viering nog een schepje bovenop: ‘Een hele dag feest zou nog mooier zijn.

Een hele dag Steenwijks Ontzet, een vrije dag voor alle Steenwijkers. ‘De dag hoort thuis in het illustere rijtje van Kopje Cultuur, Dickens en de vestingfeesten’, aldus Haanstra. ‘Omdat het vaak koud is op deze februaridag, zou de viering van het Steenwijks Ontzet ook gevierd kunnen worden op de sterfdag van Johan van den Kornput, op 17 september. Mocht een vrije dag voor iedereen lastig te organiseren zijn, dan zou je de feestdag ook kunnen verplaatsten naar de dichtstbijzijnde zaterdag’.
Het Steenwijks Ontzet leeft, dat is wel duidelijk. In een bomvolle Kleine Kerk vond het officiële programma plaats, met sprekers en muziek. Daarna was het tijd voor de fakkeloptocht, gevolgd door een fraai vuurwerk. Allemaal om het moedige verzet van de Steenwijker bevolking, onder leiding van Johan van den Kornput, tegen de Spanjaarden, te herdenken.

Vriendschapsband
Burgemeester Bats deed een voorzetje voor een vriendschapsband tussen Alkmaar, Leiden en Steenwijk: ‘Het illustere drietal in de Hollanden die de deuren voor de Spanjaarden gesloten hield. Een band tussen de drie steden zou mooi zijn. Met een afvaardiging vanuit Steenwijk naar de vieringen van het Ontzet in Leiden en Alkmaar, en vice versa. De drie ontzetten zijn historische hoogtepunten, dus ik zou daar graag aan mee willen werken’.
Of dit idee daadwerkelijk van de grond komt is maar de vraag: Gastspreker Michiel Zonnevylle, voorzitter van de 3 Oktober Vereeniging Leiden, de grote animator van het Leids Ontzet, liet weten dat er al zo’n vriendschapsband bestaat, maar dan met de stad Groningen. ‘We hebben al een ontzetclub’.

Tips uit Leiden

Hij vertelde hoe het Leidens Ontzet jaarlijks wordt gevierd en gaf tips aan de organisatie over het spreiden van financiële risico’s en samenwerking met de gemeente. In Leiden is Leidens Ontzet daadwerkelijk een vrije dag, waarbij niet alleen de scholen en de winkels dicht zijn, maar zelfs het ziekenhuis (zoveel als mogelijk) en de universiteit. Het is daar een groots evenement, met jaarmarkt, kermis, dankdienst en Haring en Corenwijngala. De 3 oktober Vereeniging heeft maar liefst 15.000 leden.

Vereniging of stichting
Wiebe Blauw, samen met Liesbeth Hermans de motor achter het Steenwijks Ontzet (zij ontvingen afgelopen keer de jaarlijkse Pluim van de stichting Stad en Streek), gaf aan dat er voor komend jaar gedacht moet worden aan een andere organisatievorm. ‘We organiseren dit nu met een paar mensen, en dat is echt te weinig. We onderzoeken de mogelijkheden om ook in Steenwijk hiervoor een vereniging of stichting op te richten. Want ook onze insteek is om het Ontzet jaarlijks te vieren.’
Eregast tijdens de avond was Johan van den Kornput (voor deze ene dag in het jaar van zijn sokkel gekomen). Van den Kornput heeft zich de afgelopen weken weken veelvuldig laten zien op scholen en zorginstellingen. Leerlingen van CSG Eekeringe hebben actief meegeholpen bij de organisatie van deze avond, onder andere door het plaatsen van ‘smeulende kanonskogels’ langs de route (ter hoogte van hun school). Van den Kornput declameerde het gedicht ‘Het schot van Steenwijk’ van Hendrik Tollens uit 1580.

 

Trots op historie
Wethouder Wim Brus memoreerde hoe Steenwijk trots haar historie laat zien, niet alleen door grachten en stadswallen, maar ook door diverse straatnamen. Maar ook door het recentelijk ontdekte middeleeuwse pleintje op de locatie ‘t Molentje. ‘Een pleintje dat er in 1523 al lag. Laten we met elkaar zoeken naar een goede invulling van dit stukje Steenwijk’.
Bob Haanstra ging in op de positie van de kerken ten tijde van het ontzet. ‘Een belangrijke oorzaak van de Tachtigjarige Oorlog had te maken met het geloof.

Fakkeltocht
Mieke Kok en Theo Holland zorgden voor een passend muzikaal intermezzo (met zang en luit), waarna het tijd was voor de fakkeltocht over de Hoge Wal. Een indrukwekkend lint van vuur bewoog zich onder begeleiding van Crescendo de Scouting terug naar de Markt, waar glühwein, chocolademelk en broodjes met worst klaarstonden. Na de proclamatie van van den Kornpu vanaf het balkon van de Heren van de Rechter zorgde het vuurwerk voor een waardige afsluiting.


© Wilbert Bijzitter